του Παύλου ΝεράντζηΤραπεζες και ηθική μπορούν να συνυπάρξουν;
«Ναι» μου έλεγαν κάποιοι φίλοι. Διότι το τραπεζικό σύστημα στηρίζεται στην πίστωση, στην πίστη, την αξιοπιστία της συναλλαγής. Ουαί και αλλοίμονο αν δεν ήταν έτσι. «Όχι» μου απαντούν με ύφος που δεν σηκώνει αντιρρήσεις όσοι, και είναι οι περισσότεροι, που χρωστάνε τα πολλαπλάσια από όσα δανείστηκαν σε τράπεζες. «Σε ρουφάνε το αίμα οι άπληστες. Για ποια ηθική μου μιλάς» ήταν τις προάλλες η αποστομωτική απάντηση του φίλου μου που πούλησε το σπίτι της μάνας του για να μη μπει σε πλειστηριασμό το δικό του.

Κι όμως ηθική και τράπεζα μπορούν να συνυπάρξουν. Το διαπίστωσα πριν μερικά χρόνια στην Ιταλία. Μου είχε μιλήσει πάλι ένας φίλος, που πήρε δάνειο από την Banca Etica. Οι άνθρωποί της απλά και φιλικά σ΄ ενημερώνουν ότι η επιχείρησή σου πρέπει να λειτουργεί δημοκρατικά, να σέβεται το περιβάλλον και τα δικαιώματα των εργαζομένων, να παράγει προϊόντα ή να προσφέρει υπηρεσίες κοινωνικά χρήσιμες. Και αυτά πρέπει να τα αποδείξεις. Αν τώρα δεν έχεις επιχείρηση, η φιλοσοφία για να δανειστείς παραμένει η ίδια.

Άστεγοι, μετανάστες, μικρές επιχειρήσεις που πλήττονται από την οικονομική κρίση, δήμαρχοι και κοινοτάρχες όχι από αυτούς τους διεφθαρμένους που ξέρουμε, μη κυβερνητικές οργανώσεις, που στοχεύουν να αναθερμάνουν τις τοπικές οικονομίες, όπως το Slow Food, κοινωνικές ομάδες, αλλά και όσοι «τρώνε πόρτα» σε άλλες τράπεζες, γιατί δεν έχουν τις απαιτούμενες, όπως λένε, εγγυήσεις, είναι πελάτες της Ηθικής Τράπεζας.
 Προχθές ήρθε στην Αθήνα ο πρόεδρος της Banca Popolare Etica προσκαλεσμένος της Bella Ciao, μιας οργάνωσης δραστήριων Ιταλίδων που ζουν εδώ. Ανοικτός έτοιμος να δώσει απάντηση σε κάθε ερώτημα ο Fabio Salviato ανέπτυξε τη φιλοσοφία και τη λειτουργία της πρωτότυπης αυτής τράπεζας που ξεκίνησε το 1994 από 22 μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και αναπτύσσεται πλέον ραγδαία σε όλη την ιταλική επικράτεια, κάνοντας πράξη την οικονομία της αλληλεγγύης. Όπως αναπτύσσεται η ιδέα του fair trade, του ηθικού εμπορίου που στηρίζεται στην απευθείας σχέση παραγωγού καταναλωτή. Όπως πάει καλά La Cittá dell´ Altra Economia, «Η Πόλη της Άλλης Οικονομίας», ένα είδος θα έλεγα εναλλακτικού Mall, που βρίσκεται στα παλιά σφαγεία της Ρώμης και διαθέτει βιολογικά προϊόντα, εναλλακτικές πηγές ενέργειας και ό,τι άλλο alternative θέλεις.
Το ακροατήριo του Salviato προχτές ήταν πολυπληθές, αλλά αναμενόμενο.

 Αρκετοί Ιταλοί, οι Οικολόγοι Πράσινοι, η μόνη πολιτική δύναμη που συναντήθηκε μαζί του, κάποιοι ένθερμοι υποστηρικτές της πράσινης ανάπτυξης, μερικοί «ψαγμένοι», όπως φάνηκε, τραπεζικοί και οικονομολόγοι. Κι αναρωτιέμαι αν θα μπορούσαν να ενδιαφερθούν και να στηρίξουν στους χαλεπούς καιρούς που ζούμε, εν μέσω ύφεσης, ένα ανάλογο χρηματοπιστωτικό εγχείρημα και στη χώρα μας λ.χ. κάποια από τις δικές μας συνεταιριστικές τράπεζες, που υπολειτουργούν και εξυπηρετούν μόνον τοπικιστικές ανάγκες. Κάποιοι δήμαρχοι κατά τα άλλα λαλίστατοι. Ή ακόμη και ορισμένοι γνωστοί φορείς, τραπεζικά ιδρύματα και άλλοι στο χώρο της ενημέρωσης, με εταιρική κοινωνική ευθύνη. Εκτός κι αν την προβάλουν για να εξωραϊσουν την εικόνα τους.
 Ζούμε στην ψωροκώσταινα και τα πράγματα δεν αλλάζουν εύκολα. Ούτε και οι νοοτροπίες. Στη Θεσσαλονίκη λ.χ. έκλεισε το κατάστημα που προωθούσε την ιδέα του ηθικού εμπορίου. Αλλά το ξαναλέω σε μια εποχή πιέσεων από διεθνείς οίκους πιστοληπτικής αξιολόγησης και κυβερνητικών εξαγγελιών, που η τσέπη μας αδειάζει χωρίς να το καταλάβουμε, πληρώνοντας λογαριασμούς και δάνεια, η Ηθική Τράπεζα μπορεί να είναι μέρος μιας εναλλακτικής λύσης.